E-prenumerata

i

tylko 9,99 zł za miesiąc

Aktualne wydanie

Wydanie nr 1-2/2021/2020 (92-93)

Głos naczelnego

3
Z pieniędzmi w kieszeni Jan Żaryn

Co było, co będzie

6
Co było, co będzie Piotr Mazurek

Trójmorze

9
Międzymorze emigrantów i opozycjonistów Przemysław Waingertner

Temat miesiąca

10
Centrum Pieniądza NBP Anna Kasprzyszak
11
W epoce marki polskiej Wojciech Roszkowski
14
Reforma walutowa Grabskiego Wojciech Kalwat
18
Przypadki fałszerstw pieniędzy w II Rzeczypospolitej Paweł Gajewski
20
Pieniądz odrodzonej Rzeczypospolitej Mateusz Sora
22
Złodziej przychodzi nocą Andrzej Zawistowski
24
Złoty nowej ery Anna Brzyska

Felietony

17
Nieudana rusyfikacja Grzegorz Górny
27
Chłopcy do zabicia Marek Jurek
61
Amerykańska demokracja Antoni Dudek
61
Rady dla polityków Ryszard Czarnecki
65
1952 – rok zakończenia okupacji Japonii Paweł Skibiński
87
Skąd ta forsa? Gabriela Sierocińska-Dec
98
Silva Rerum Andrzej Skwarczyński

Wehikuł czasu

28
Styczeń, luty Michał Komuda

Skarby AGAD

32
Europa Jagiellońska Jacek Krochmal

Tajemnice AAN

34
Główny Urząd Likwidacyjny – jak II RP ścigała swoich dłużników Rafał Kierzkowski

Dawno temu

36
Kto był zwycięzcą pod Waterloo? Michał Karpowicz
38
„Akcyja pamiętna” Jego Mości Pana starosty babimojskiego... Bartosz Staręgowski

Dusza kontusza

41
Wacław i Wiktoryn Wierzbiccy, litewscy biskupi z polskim rodowodem Henryk Litwin

Zdarzyło się

44
Powstaniec styczniowy i przepowiednia dla Piaseczna Marcin Różański

Władczynie

47
Żona króla Zygmunta Augusta Marek Barański

Zdarzyło się

48
Życie i śmierć Bronisława Piłsudskiego Waldemar Czechowski
51
Namiestnik Hitlera na Pomorzu Maciej Maciejowski
54
„Solidny fundament i obiecujący krok”? Piotr Łysakowski
58
Norman Boehm – przyjaciel Polaków Aleksandra Ziółkowska-Boehm
62
Nie taki antykomunista… Rozmowy SB z bp. Henrykiem Gulbinowiczem cz. II Rafał Łatka

IDMN

66
Opowieść o prof. Romanie Rybarskim Marta Cywińska
68
Wyjątkowe czasy wymagają wyjątkowych powołań i cnót… Mariusz Krzysztofiński
70
Jan Paweł II Niezapomniany Monika Jabłońska-Chodakiewicz

Ziemiaństwo

71
Orłowscy – obywatele Podola i Argentyny Jarosław Kossakowski

Prasport

74
Trener na celowniku SB Grzegorz Majchrzak

Polonia

76
Zapomniany emigracyjny historyk Krzysztof Tarka

Narracja USPL

78
Feministyczny Gułag cz. II Marek Jan Chodakiewicz

Pełna kultura

80
Jana Pawła II dialog ze sztuką Michała Anioła Jerzy Miziołek
84
W kręgu Klio Rafał Łatka
86
Z dr. Danielem Gucewiczem rozmawia Rafał Łatka

NAC prezentuje

88
Ołtarz w muzeum Katarzyna Zielińska

Diabeł nie mógł

90
Dziewczyna z rysunków Grottgera Joanna Puchalska

Szlachetne zdrowie

92
Dum bibo… Krzysztof Żaryn

Z fotoarchiwum IPN

94
„Pojazd betlejemski” Radosław Morawski

Czym strzelać

95
Niedoszły obrońca polskiego nieba Kacper Grochocki

Ze zbiorów MPW

99
Dziecięcy nieśmiertelnik Katarzyna Utracka
okładka
 
 

 Z pieniędzmi w kieszeni

Tematem miesiąca jest tym razem pieniądz, tradycyjny. A zatem banknot i moneta. Zajmujemy się szczególnie wiekiem XX, w którym odbyła się na terytorium państwa polskiego niejedna zmiana waluty, niejedna denominacja i niejedna reforma monetarna. Tę niezwykłą historię można zobaczyć w Centrum Pieniądza Narodowego Banku Polskiego. Można by, gdyby nie pandemia. Jest to jedno z ciekawszych muzeów w Warszawie, do którego przybywali gremialnie uczniowie ze szkół powszechnych, ale nie tylko. Także miłośnicy kolekcjonerstwa. Jedną z ważnych funkcji NBP pozostaje bowiem wybijanie monet (głównie) i banknotów. Od kilku lat jestem przewodniczącym specjalnej Rady Numizmatycznej przy prezesie NBP, w której skład wchodzą m.in. wybitni historycy: Andrzej Nowak, Wojciech Roszkowski, Antoni Dudek i Zbigniew Stawrowski. Także Robert Szydlik, znany heraldyk. Naszym zadaniem jest m.in. przygotowanie zestawu monet na kolejne lata, na ogół zgodnie z ważnymi rocznicami historycznymi. Jednocześnie proponujemy także serie monet, z których warto wymienić jedną – w związku z obecnym numerem pisma – czyli „Polscy ekonomiści”. Nie przez przypadek w pierwszej kolejności NBP wydało monety dedykowane Władysławowi i Stanisławowi Grabskim, Stanisławowi Głąbińskiemu czy też Romanowi Rybarskiemu (o którym zamieszczamy artykuł w tym numerze). Tych ludzi łączą dwie cechy. Z jednej strony należeli do szeroko pojętego obozu narodowego, tak przed I wojną światową, jak i w latach II RP. Byli wybitnymi postaciami życia publicznego, w tym politycznego. Z drugiej strony niewielu Polaków o tym wie, choć być może zna ich nazwiska. Wśród szczególnie rozchwytywanych monet znaleźć można serię Ojców Niepodległości – uhonorowaliśmy już chyba wszystkich! Także generałów, z Józefem Hallerem na czele. Dużą popularnością cieszą się monety z wizerunkami Żołnierzy Wyklętych. To jest chyba najbardziej ceniona seria przez samego prezesa NBP prof. Adama Glapińskiego, bo i w jego rodzinie odnajdziemy niezłomnego rycerza Niepodległej. Ja lubię szczególnie także te „lżejsze” historycznie serie, jak choćby wizerunki naszych piosenkarzy, z Czesławem Niemenem na czele, artystów z piękną Heleną Modrzejewską czy też monety prezentujące historyczne zabytki i ważne miejsca kultury narodowej, np. Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, wybitą w 125-lecie teatru, z pięknym wizerunkiem Stanisława Wyspiańskiego. Za chwilę wyjdą kolejne… Trzeba również nadmienić, że wszystkie monety są piękne wizualnie, zaprojektowane przez wysokiej klasy artystów. Już państwo wiedzą, dlaczego do niniejszego numeru pisma zaprosiliśmy NBP? Oczywiście to jedna z instytucji państwa polskiego, które także prowadzą polską politykę historyczną, czy też pamięci – jak wolą niektórzy.

Kolekcjonerstwo to piękna rzecz, ale i kosztowna. Mam wrażenie, że ta pasja powoli zanika, przynajmniej w takich odsłonach jak kolekcjonerstwo znaczków pocztowych. Chciałbym bardzo zachęcić czytelników, szczególnie młodych, by poddali się tej niewidzialnej sile, która zachęca do historycznego zbieractwa. W domu być może będzie trochę więcej kurzu i na półkach trzeba będzie zrobić w miejsce telewizora trochę więcej przestrzeni na klasery, ale warto. Ja w młodości zbierałem znaczki wedle zasady, by zebrać je z jak największej liczby krajów, szczególnie niedostępnych w latach PRL. A więc miałem całą Afrykę, od Egiptu po RPA i Lesotho, także wszystkie zakątki Ameryki Środkowej czy rzecz jasna Indonezję. Moja słabość poriomańska, czyli skłonność do teoretycznie bezcelowych wędrówek, została w ten sposób zaspokojona. Może dzięki temu szczególnie od lat 90. XX w. co roku muszę gdzieś pojechać, tak bliżej, jak i dalej od domu. Nie wiem, jak zniosę tę pandemię! Kolekcjonerstwo to zdrowa pasja, a w przypadku monet – może nawet opłacalna. Kto wie?

Jan Żaryn, redaktor naczelny

Pieniądz odrodzonej Rzeczypospolitej

18.12.2020

W odradzającej się Polsce wszystkie instytucje państwa były nowe. Zupełnie nowe były też polskie pieniądze – pisze Marcin Sora o narodzinach polskiego złotego.

Czytaj więcej

Złoty nowej ery

18.12.2020

Denominacja polskiego pieniądza, choć stanowiła w dużej mierze techniczną operację pieniężną (wymianę starej jednostki pieniężnej na nową, według ustalonej stopy), nie mogła być oderwana od realiów gospodarczych. To nie była szybka i niespodziewana reforma walutowa, lecz rozłożony w czasie proces… - Anna Brzyska przypomina okoliczności denominacji przeprowadzonej przez Narodowy Bank Polski w 1995 r.

Czytaj więcej

Powstaniec styczniowy i przepowiednia dla Piaseczna

18.12.2020

Aresztowany w 1863 r. proboszcz z Piaseczna ks. Ludwik Czajewicz przepowiedział, że przez 100 lat żaden mieszkaniec tego miasta nie przyjmie święceń kapłańskich. I rzeczywiście dwa rodowici Piasecznianie zostali wyświęceni dopiero w 1965 r. – pisze Marcin Różalski w swoim artykule przybliżającym czasy burzliwej drugiej połowy XIX wieku.

Czytaj więcej

Życie i śmierć Bronisława Piłsudskiego

18.12.2020

Po sześciu latach pracy nad biografią Bronisława Piłsudskiego nie potrafię odpowiedzieć na pytania dotyczące ostatniego etapu jego życia – pisze Waldemar Czechowski w artykule opisującym losy słynnego etnografa.

Czytaj więcej

Jana Pawła II dialog ze sztuką Michała Anioła

18.12.2020

Konserwacja fresków Michała Anioła w kaplicy Sykstyńskiej jest ogromną zasługą pontyfikatu Jana Pawła II. Odkryto prawdziwy splendor arcydzieła, które papież z Polski – jak nikt przed nim – poddał niezwykle pogłębionej, poetyckiej interpretacji – pisze prof. Jerzy Miziołek o konserwacji dzieł Michała Anioła zleconej przez papieża Jana Pawła II.

Czytaj więcej
 

Zaloguj się, by uzyskać dostęp do unikatowych treści oraz cotygodniowego newslettera z informacjami na temat najnowszego wydania

Zarejestruj się | Zapomniałem hasła

Szanowny Czytelniku

Chcielibyśmy poinformować Cię o przetwarzaniu Twoich danych osobowych oraz zasadach, na jakich będzie się to odbywało po dniu 25 maja 2018 r., zgodnie z instrukcjami, o których mowa poniżej.

Od 25 maja 2018 r. zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane w skrócie również jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”). RODO obowiązywać będzie w identycznym zakresie we wszystkich krajach Unii Europejskiej, w tym także w Polsce, i wprowadza wiele zmian w zasadach regulujących przetwarzanie danych osobowych, które będą miały wpływ na wiele dziedzin życia, w tym na korzystanie z usług internetowych. Przed przejściem do serwisu naszym celem jest zapoznanie Cię ze szczegółami stosowanych przez nas technologii oraz przepisami, które niebawem wejdą w życie, tak aby dać Ci szeroką wiedzę i bezpieczeństwo korzystania z naszych serwisów internetowych Prosimy Cię o zapoznanie się z podstawowymi informacjami.

Co to są dane osobowe?

Podczas korzystania z naszych usług internetowych Twoje dane osobowe mogą być zapisywane w plikach cookies lub podobnych technologiach, instalowanych przez nas lub naszych Zaufanych Partnerów na naszych stronach i urządzeniach do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu udostępniania personalizowanych treści i reklam, bezpieczeństwa oraz analizowania ruchu na naszych stronach.

Kto będzie administratorem Twoich danych osobowych?

Administratorami Twoich danych osobowych będzie Fratria sp. z o.o., a także nasi Zaufani Partnerzy, tj. firmy i inne podmioty, z którymi współpracujemy przede wszystkim w zakresie marketingowym. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie pod niniejszym linkiem „Zaufani Partnerzy”.

Po co są nam potrzebne Twoje dane?

Aby dostosować reklamy do Twoich potrzeb i zainteresowań, zapewnić Ci większe bezpieczeństwo usług oraz dokonywać pomiarów, które pozwalają nam ciągle udoskonalać oferowane przez nas usługi.

Twoje uprawnienia

Zgodnie z RODO przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych osobowych i ich przetwarzania przez nas i Zaufanych Partnerów. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych, możesz ją w każdej chwili wycofać. Przysługuje Ci również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego – GIODO. Uprawnienia powyższe przysługują także w przypadku prawidłowego przetwarzania danych przez administratora.

Zgoda

Wyrażenie przez Ciebie zgody jest dobrowolne. W każdym momencie możesz również edytować swoje preferencje w zakresie udzielonej zgody, w tym nawet wycofać ją całkowicie, klikając w ustawienia zaawansowane lub wyrażając zgodę i przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Każde przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na właściwej, zgodnej z obowiązującymi przepisami, podstawie prawnej. Podstawą prawną przetwarzania Twoich danych osobowych w celu świadczenia usług, w tym dopasowywania ich do Twoich zainteresowań, analizowania ich i udoskonalania oraz zapewniania ich bezpieczeństwa, jest niezbędność do wykonania umów o ich świadczenie (tymi umowami są zazwyczaj regulaminy lub podobne dokumenty dostępne w usługach, z których korzystasz na naszych stronach internetowych). Jeśli chcesz się zgodzić na przetwarzanie przez Fratrię sp. z o.o. i jej Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zebranych w związku z korzystaniem przez Ciebie z naszych stron i aplikacji internetowych, w tym ich przetwarzanie w plikach cookies itp. instalowanych na Twoich urządzeniach i odczytywanych z tych plików danych, możesz w łatwy sposób wyrazić tę zgodę, klikając w przycisk „Zgadzam się i przechodzę do serwisu”. Jeśli nie chcesz wyrazić opisanej wyżej zgody lub ograniczyć jej zakres, prosimy o kliknięcie w „Ustawienia zaawansowane”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz przysługujących Ci uprawnień przeczytasz na „Polityce prywatności”.

×

Ustawienia zaawansowane

Aby dostosować reklamy i treści do Twoich potrzeb i zainteresowań, zapewnić Ci większe bezpieczeństwo usług oraz dokonywać pomiarów, które pozwalają nam ciągle udoskonalać oferowane przez nas usługi, podczas korzystania z naszych usług internetowych Twoje dane osobowe mogą być zapisywane w plikach cookies lub podobnych technologiach instalowanych przez nas lub naszych Zaufanych Partnerów na naszych stronach i urządzeniach do zbierania i przetwarzania danych osobowych.

Aktywna zgoda

Zgadzam się na przechowywanie w moim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowanie, moich danych osobowych pozostawianych w ramach korzystania oferowanych przez Wydawnictwo Fratria sp. z o.o. oraz zaufanych partnerów usług Wydawnictwa. Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych w ramach korzystania z oferowanych przez Wydawnictwo Fratria zaufanych partnerów usług. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz przysługujących Ci uprawnień przeczytasz na Polityce prywatności.