E-prenumerata

i

tylko 9,99 zł za miesiąc

Archiwum

Wydanie nr 1/2019 (68)

Głos Naczelnego

3
„Szczeka mocno, ale tego, co trzyma w mordce, nie wypuszcza!” Jan Żaryn

Co było, co będzie

6
Co było, co będzie Piotr Mazurek

W stulecie Niepodległości

9
COP: trójkąt bezpieczeństwa Mieczysław T. Starkowski
12
Ignacy Daszyński – socjalistyczny ojciec polskiej niepodległości Tomasz Panfil

Temat miesiąca

16
Polska i Czechy Marek Barański
19
Tomasz Garrigue Masaryk i relacje polsko-czeskie u progu 1918 r. Maciej Gloger
22
Jak Rzeczpospolita utraciła Zaolzie Marek Skalski
26
Działalność wywiadu Sił Zbrojnych PRL na terenie Czechosłowacji w 1968 r. Bartosz Kapuściak

Felietony

29
Głowa i serce na celowniku Grzegorz Górny
38
1937: Rok tureckich „sześciu strzał” Paweł Skibiński
45
Hitler jako Breżniew Piotr Skwieciński
45
„Soft islam” (na razie) Ryszard Czarnecki
69
Obowiązki pamięci Marek Jurek
73
Tradycje Wacław Leszczyński
85
Nie tylko o miłości Gabriela Sierocińska-Dec
95
Landsbergis u Pendereckiego Paweł Kowal
95
Trzech za trzech Antoni Dudek
98
Akcja „Wieniec” Andrzej Skwarczyński

Wehikuł czasu

30
Styczeń Michał Komuda

Skarby AGAD

34
Odnowienie Królestwa Polskiego Jacek Krochmal

Dusza kontusza

36
Księżna wdowa w habicie Henryk Litwin

Dawno temu

39
Jean de Monluc: od sukcesu dyplomatycznego do politycznej klęski Henryk Litwin

Zdarzyło się

42
Niemiecka zbrodnia w Wawrze Piotr Świątecki
46
Imię nadaje się raz Sylwia Winnik
49
Niepokorny poseł. Jedyny opozycjonista w sejmach PRL Wacław Leszczyński

Ziemiaństwo

54
Chłapowskich sposób na niepodległość Agnieszka Łuczak

Prasport

55
Huberta Kostki przypadki z SB Grzegorz Majchrzak

Bohaterowie polskiego sportu

58
Robert Lewandowski: Pod bramką jak w domu Michał Muzyczuk
59
Kamil Stoch: Jak skakać to tylko daleko Michał Muzyczuk
60
Marcin Gortat: Koszykówka i pierogi Michał Muzyczuk
61
Anita Włodarczyk: Sukcesy w imię pamięci Michał Muzyczuk

Polityka historyczna

62
Raj utracony Krzysztof Jasiewicz

Władczynie

65
Błogosławiona Salomea, Piastówna, królowa halicka Marek Barański

Polonia

66
Komedia wyborcza Krzysztof Tarka

Boże Narodzenie

70
„Na św. Szczepan każdy sobie Pan” Maciej Badowicz

Pełna kultura

74
Sztuka w blasku Chrystusa – rozmowa z dyrektorem Muzeum Archidiecezji Warszawskiej ks. kanonikiem dr. Mirosławem Nowakiem Jarosław Kossakowski
78
Śmierć poety na Wołyniu Marek Klecel
80
W kręgu Klio Rafał Łatka
82
Trzeba, by wciąż było słychać „Głosy” - rozmowa z Bohdanem Urbankowskim Hubert Musiał
84
Czeski punkt widzenia Karol Mazur

Pupile historii

86
Psie miny Magdalena Szczepaniak

Czym strzelać

87
Poprzednik „Rudego 102”, czyli czołg BT-7 Kacper Grochocki

Diabeł nie mógł

88
Sierżant Joanna Żubrowa Joanna Puchalska

Szlachetne zdrowie

90
Uczulone historie Krzysztof Żaryn

Tajemnice AAN

92
Polowania prezydenta Mościckiego Katarzyna Wysoczyńska

NAC prezentuje

93
Oficerowie Jugosławii w Polsce w 1929 r. Piotr Niedziela

Ze zbiorów MPW

94
1944/Topografia Katarzyna Utracka

Historia okładki

97
Król skandalista Michał Korsun

Archiwum IPN

99
Królewska wizyta u polskich lotników w Wielkiej Brytanii Konrad Wiesław Ślusarski
okładka
 
 

„Szczeka mocno, ale tego, co trzyma w mordce, nie wypuszcza!”

Stosunki polsko-czeskie sięgające swymi początkami X w. mogą być opisane w perspektywie pamięci o św. Wojciechu i jego roli (szczególnie pośmiertnej) w utrwalaniu na terytorium piastowskim prawdziwej wiary, a mogą także być oceniane przez pryzmat kolejnych najazdów, począwszy od wyprawy Brzetysława zapewne z 1038 r. (lub 1039 r.), plądrującego Wielkopolskę i kradnącego relikwie pierwszego patrona Polski, a kończąc na niesławnym zajęciu Zaolzia najpierw podstępem zbrojnym w styczniu 1919 r., a następnie dyplomatycznym w lipcu 1920 r. Wydaje się jednak, że były one (cały czas te wzajemne stosunki) bardziej urozmaicone, a dziś nie muszą stanowić jakiejkolwiek przeszkody w budowaniu wspólnych planów politycznych w tej części Europy. 

Tytułowy cytat pochodzi z dowcipu wypowiedzianego przez Romana Dmowskiego, który musiał przez dłuższy – niż jego organizm to wytrzymywał – czas uczestniczyć w pokazie sztuczek psich prezentowanych podczas obiadu przez przyszłego prezydenta Czechosłowacji Tomasza Masaryka. Jak wspominała Izabela z Lutosławskich-Wolikowska, „Pan Roman ani nie był zbytnim zwolennikiem Czechów, ani nie lubił tresowanych psów, więc te figle nie poprawiły jego humoru. Toteż powiada, powoli i z lekkim naciskiem: »Ot, sprytna ta czeska psina – szczeka mocno, ale tego, co trzyma w mordce, nie wypuszcza!«. Masaryk podobno doskonale zrozumiał aluzję i był wyraźnie niezadowolony”. Konflikt o Zaolzie z lat 1918–1920, niesprawiedliwie przez Polaków przegrany, na długie lata zamroził serca obydwu narodów. Niewątpliwie bowiem w 1919 r. zdecydowana większość tamtejszych mieszkańców chciała żyć w Polsce odrodzonej, a nie w sąsiednim państwie. Niezależnie od dyplomatycznych sztuczek wprowadzanych przez duet Edward Benesz-Tomasz Masaryk w sprawie Śląska Cieszyńskiego, prawda była jedna: z punktu widzenia idei samostanowienia narodowego ludność tam mieszkająca sama, w listopadzie 1918 r., ustaliła granicę przyszłych państw sąsiadujących ze sobą. Podczas jednego z posiedzeń Rady Najwyższej Konferencji Pokojowej w Paryżu z 5 września 1919 r. poświęconej sporom polsko-czeskim, Benesz dowodził, że Niemcy dwukrotnie przed wojną fałszowali spisy ludności na rzecz Polaków. Na to Dmowski, „pokazując wyniki spisowe z 1900 i 1910, zapytał, który spis jest fałszywy, czy ten, który podaje podwyżkę Czechów i Niemców, czy ten, który stwierdza spadek Polaków. Śmiech u wszystkich, konfuzja u Benesza. […] Cambon do Dmowskiego: »Monsieur, vous etiez fort aujourd’ hui…«”. Mimo że Dmowski też potrafił dobrze „szczekać”, to ostatecznie przegrał ten pojedynek, a my, Polacy, wraz z nim, gdyż Czesi mieli silniejsze wsparcie Francji, a my bolszewików na głowie. 

Wypada jednak dodać, w stulecie odzyskania niepodległości przez Polskę, że to właśnie Dmowski był tym politykiem, który nie zapominał o dobrych kartach w historii wzajemnego wspierania się na rzecz rozbicia monarchii habsburskiej i pokonania germańskiego smoka. Mówił o tym podczas spotkania paryskiego: „Napracowaliśmy się z Beneszem i Masarykiem tyle lat przed wojną i w czasie wojny, aby utrwalić sojusz polsko-czeski, teraz przychodzimy tutaj jako dwie strony sporne”.  Jednym z przejawów tej politycznej współpracy był dokument, opracowany przez Dmowskiego latem 1917 r. i przekazany dyplomacji francuskiej oraz brytyjskiej, noszący tytuł: „Zagadnienia środkowo- i wschodnioeuropejskie”. Pisał w nim m.in. o idei Międzymorza, opartego na sojuszu polsko-czeskim, którego warunkiem wstępnym byłoby całkowite rozbicie monarchii austro-węgierskiej i powstrzymanie imperializmu niemieckiego. Pisał o Czechach: „Osiągnęli oni całe swe odrodzenie narodowe w twardej walce z niemczyzną i stanowią jedną z głównych przeszkód do ujarzmienia Europy Środkowej przez Niemcy”. I dziś nic, co ludzkie, nie jest takie proste ani nieodwracalne. Szczególnie w polityce. 

Jan Żaryn

Polska i Czechy

13.12.2018

Już od ponad tysiąca lat istnieją dwa bratnie państwa, Polska i Czechy. Bratnie, gdyż oba zamieszkujące je narody są sobie bardzo bliskie. Tysiąc lat temu różnice były jeszcze mniejsze – pisze Marek Barański w nowym numerze miesięcznika „wSieci Historii”.

Czytaj więcej

Jean de Monluc. Od sukcesu dyplomatycznego do politycznej klęski

13.12.2018

W 1571 r. Zygmunt August, król polski i wielki książę litewski, władca nie dawno stworzonego państwa, które nazwało się Rzecząpospolitą Obojga Narodów, był u schyłku życia. Europejskie potęgi przygotowywały się do rywalizacji o schedę po Jagiellonach – pisze Henryk Litwin w najnowszym numerze miesięcznika „wSieci Historii”.

Czytaj więcej

„Na św. Szczepan każdy sobie pan”. Boże Narodzenie w dawnej Polsce

13.12.2018

Jak wyglądały obrzędy i uroczystości świąt na ziemiach polskich? Kiedy zaczęto je obchodzić? Mim o że pamiątka narodzin Chrystusa wpisana jest na stałe w ryt chrześcijański, początki jej obchodów w średniowiecznej Polsce do dziś stanowią zagadkę – pisze w nowym numerze „wSieci Historii”Maciej Badowicz.

Czytaj więcej

Niemiecka zbrodnia w Wawrze

13.12.2018

W pogoni za sukcesem, w wirze codziennych spraw nie zdajemy sobie sprawy z tego, w jak spokojnych czasach przyszło nam żyć… Przypomnienie tragicznych wydarzeń sprzed kilkudziesięciu lat być może pozwoli nam docenić to, jak beztroskie jest nasze współczesne życie… – pisze w styczniowym numerze ,,wSieci Historii” Piotr Świątecki.

Czytaj więcej

Huberta Kostki przypadki z SB

13.12.2018

Historyk Grzegorz Majchrzak przedstawia sylwetkę wybitnego piłkarza, który odnosząc liczne sukcesy sportowe, musiał także zmierzyć się z komunistycznym aparatem bezpieczeństwa. Był piłkarzem niezwykłym, jednym z nielicznych, którzy mieli wyższe wykształcenie, przez wiele lat (1960-1973) reprezentował barwy Górnika Zabrze, stając się jego legendą. Z powodzeniem bronił też bramki w „złotej” reprezentacji Kazimierza Górskiego – pisze autor artykułu w „wSieci Historii”.

Czytaj więcej
 

Zaloguj się, by uzyskać dostęp do unikatowych treści oraz cotygodniowego newslettera z informacjami na temat najnowszego wydania

Zarejestruj się | Zapomniałem hasła

Szanowny Czytelniku

Chcielibyśmy poinformować Cię o przetwarzaniu Twoich danych osobowych oraz zasadach, na jakich będzie się to odbywało po dniu 25 maja 2018 r., zgodnie z instrukcjami, o których mowa poniżej.

Od 25 maja 2018 r. zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (określane w skrócie również jako „RODO”, „ORODO”, „GDPR” lub „Ogólne Rozporządzenie o Ochronie Danych”). RODO obowiązywać będzie w identycznym zakresie we wszystkich krajach Unii Europejskiej, w tym także w Polsce, i wprowadza wiele zmian w zasadach regulujących przetwarzanie danych osobowych, które będą miały wpływ na wiele dziedzin życia, w tym na korzystanie z usług internetowych. Przed przejściem do serwisu naszym celem jest zapoznanie Cię ze szczegółami stosowanych przez nas technologii oraz przepisami, które niebawem wejdą w życie, tak aby dać Ci szeroką wiedzę i bezpieczeństwo korzystania z naszych serwisów internetowych Prosimy Cię o zapoznanie się z podstawowymi informacjami.

Co to są dane osobowe?

Podczas korzystania z naszych usług internetowych Twoje dane osobowe mogą być zapisywane w plikach cookies lub podobnych technologiach, instalowanych przez nas lub naszych Zaufanych Partnerów na naszych stronach i urządzeniach do zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu udostępniania personalizowanych treści i reklam, bezpieczeństwa oraz analizowania ruchu na naszych stronach.

Kto będzie administratorem Twoich danych osobowych?

Administratorami Twoich danych osobowych będzie Fratria sp. z o.o., a także nasi Zaufani Partnerzy, tj. firmy i inne podmioty, z którymi współpracujemy przede wszystkim w zakresie marketingowym. Listę Zaufanych Partnerów możesz sprawdzić w każdym momencie pod niniejszym linkiem „Zaufani Partnerzy”.

Po co są nam potrzebne Twoje dane?

Aby dostosować reklamy do Twoich potrzeb i zainteresowań, zapewnić Ci większe bezpieczeństwo usług oraz dokonywać pomiarów, które pozwalają nam ciągle udoskonalać oferowane przez nas usługi.

Twoje uprawnienia

Zgodnie z RODO przysługują Ci następujące uprawnienia wobec Twoich danych osobowych i ich przetwarzania przez nas i Zaufanych Partnerów. Jeśli udzieliłeś zgody na przetwarzanie danych, możesz ją w każdej chwili wycofać. Przysługuje Ci również prawo żądania dostępu do Twoich danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do przeniesienia danych, wyrażenia sprzeciwu wobec przetwarzania danych oraz prawo do wniesienia skargi do organu nadzorczego – GIODO. Uprawnienia powyższe przysługują także w przypadku prawidłowego przetwarzania danych przez administratora.

Zgoda

Wyrażenie przez Ciebie zgody jest dobrowolne. W każdym momencie możesz również edytować swoje preferencje w zakresie udzielonej zgody, w tym nawet wycofać ją całkowicie, klikając w ustawienia zaawansowane lub wyrażając zgodę i przechodząc na naszą stronę polityki prywatności. Każde przetwarzanie Twoich danych musi być oparte na właściwej, zgodnej z obowiązującymi przepisami, podstawie prawnej. Podstawą prawną przetwarzania Twoich danych osobowych w celu świadczenia usług, w tym dopasowywania ich do Twoich zainteresowań, analizowania ich i udoskonalania oraz zapewniania ich bezpieczeństwa, jest niezbędność do wykonania umów o ich świadczenie (tymi umowami są zazwyczaj regulaminy lub podobne dokumenty dostępne w usługach, z których korzystasz na naszych stronach internetowych). Jeśli chcesz się zgodzić na przetwarzanie przez Fratrię sp. z o.o. i jej Zaufanych Partnerów Twoich danych osobowych zebranych w związku z korzystaniem przez Ciebie z naszych stron i aplikacji internetowych, w tym ich przetwarzanie w plikach cookies itp. instalowanych na Twoich urządzeniach i odczytywanych z tych plików danych, możesz w łatwy sposób wyrazić tę zgodę, klikając w przycisk „Zgadzam się i przechodzę do serwisu”. Jeśli nie chcesz wyrazić opisanej wyżej zgody lub ograniczyć jej zakres, prosimy o kliknięcie w „Ustawienia zaawansowane”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz przysługujących Ci uprawnień przeczytasz na „Polityce prywatności”.

×

Ustawienia zaawansowane

Aby dostosować reklamy i treści do Twoich potrzeb i zainteresowań, zapewnić Ci większe bezpieczeństwo usług oraz dokonywać pomiarów, które pozwalają nam ciągle udoskonalać oferowane przez nas usługi, podczas korzystania z naszych usług internetowych Twoje dane osobowe mogą być zapisywane w plikach cookies lub podobnych technologiach instalowanych przez nas lub naszych Zaufanych Partnerów na naszych stronach i urządzeniach do zbierania i przetwarzania danych osobowych.

Aktywna zgoda

Zgadzam się na przechowywanie w moim urządzeniu plików cookies, jak też na przetwarzanie w celach marketingowych, w tym profilowanie, moich danych osobowych pozostawianych w ramach korzystania oferowanych przez Wydawnictwo Fratria sp. z o.o. oraz zaufanych partnerów usług Wydawnictwa. Wyrażam zgodę na przetwarzanie danych w ramach korzystania z oferowanych przez Wydawnictwo Fratria zaufanych partnerów usług. Pamiętaj, że wyrażenie zgody jest dobrowolne.

Dodatkowe informacje dotyczące przetwarzania danych osobowych oraz przysługujących Ci uprawnień przeczytasz na Polityce prywatności.